In 2024 hebben we allebei een kruidenspiraal aangelegd, elk op onze eigen manier en met onze eigen materialen. Daar kweken we nu verschillende keukenkruiden in, zodat we tijdens het koken altijd een heel arsenaal aan verse kruiden tot onze beschikking hebben.
Maar wat is zo’n kruidenspiraal en hoe bouw je dit zelf?
Wat is een kruidenspiraal?
De kruidenspiraal werd uitgevonden door Bill Mollison, één van de grondleggers van de permacultuur. Hij ontdekte dat er in de natuur vaak spiraalvormen voorkomen, en ontwierp op basis daarvan zelf een spiraalvormig tuinbed voor keukenkruiden.
De spiraal is driedimensionaal. Door je planten op verschillende hoogtes te planten, creëer je een natuurlijke omgeving met verschillende microklimaten, waarin de ene plant meer vocht en/of schaduw krijgt dan de andere.
Waarom zou je een kruidenspiraal aanleggen?
De spiraalvorm en de kruiden die je erin plant, zorgen voor het ontstaan van verschillende microklimaten. De lichtinval is niet overal hetzelfde, en ook de vochtigheidsgraad en zelfs de samenstelling van de bodem verschilt naarmate je de kruidenspiraal afgaat. Zo is er voor elk kruid wat wils, want keukenkruiden hebben elk hun eigen behoeften.
- Provençaalse kruiden zoals rozemarijn en oregano hebben veel zon nodig en weinig water.
- Andere kruiden gedijen dan weer het best in een vochtige omgeving: bieslook, munt, …
- En nog andere kruiden hebben een voedzame bodem nodig om het goed te doen: basilicum, salie, …
- En wat dacht je van die kruiden die deugd hebben van (half)schaduw, zoals kervel en peterselie? Ook die krijgen een plaatsje in de spiraal.
Een variatie aan smaken op enkele vierkante meter!
DIY: Hoe leg je een kruidenspiraal aan?
Een kruidenspiraal aanleggen, hoe begin je eraan?
Kies de geschikte plaats voor je kruidenspiraal
Voor je je op het bouwen van je kruidenspiraal stort, denk je best even na over een geschikte plaats om deze te bouwen. Kies een plaats die vrij veel zon ziet, minimaal 5 uur per dag, maar meer mag zeker ook.
Kies ook een plaats met een vlakke, stevige bodem. Zo voorkom je verzakkingen, waardoor je spiraal ineenstuikt. Is de bodem niet vlak en stevig? Steek dan je handen uit de mouwen en maak hem stevig!
Nog een tip: bouw je kruidenspiraal liefst dicht bij de keuken! Je kruiden gaan niet beter groeien door de heerlijke aroma’s die je van daaruit verspreidt, maar het bespaart jou wel heel wat kilometers (en misschien ook enkele aangebrande gerechten) als je niet te ver moet om kruiden te oogsten.
Met welk materiaal zal je je kruidenspiraal maken?
Je kan een kruidenspiraal aanleggen met stenen of met hout. Welk materiaal je ook gebruikt, zorg ervoor dat het stevig is. Je gaat er namelijk mee bouwen.
En kies proper materiaal! Je gaat er kruiden in verbouwen, die je later op je bord of in je thee gaat doen, dus gebruik geen materiaal dat uit een vervuild milieu komt zonder het eerst heel grondig te reinigen. Er is trouwens nog een andere reden om je bouwmateriaal eerst schoon te maken: een mooi aangelegde kruidenspiraal kan een prachtige blikvanger vormen in je tuin.
Wij hebben er zelf voor gekozen om stenen te gebruiken voor onze kruidenspiralen. Waarom?
- Ten eerste omdat we dit toevallig toch hadden liggen. We houden ervan om zo veel mogelijk recuperatiemateriaal te gebruiken.
- Ten tweede is een kruidenspiraal bouwen met stenen minder arbeidsintensief dan met hout: je hoeft ze niet bij te zagen zoals je bij hout waarschijnlijk wel zou moeten doen. Je stapelt gewoon de stenen op elkaar.
- Een derde reden om voor stenen te kiezen, is dat dit materiaal warmte lang vasthoudt. Daar doen we vooral de mediterrane kruiden een groot plezier mee.
- En stenen zijn ook duurzamer. Hout breekt langzaam af, steen niet.
Naast materiaal om je kruidenspiraal mee op te bouwen, heb je natuurlijk ook iets nodig om hem mee op te vullen. Enkele tips:
- Als je wil, kan je beginnen met wat puin of steengruis.
- Daarboven kan je tuinaarde of zand toevoegen.
- Eindig met een laagje compost of humus.
- De laagste stukken van je kruidenspiraal hebben vooral compost nodig.
- Het hogere gedeelte van je kruidenspiraal vul je best aan met zand, zodat het water gemakkelijk zijn weg vindt naar de lager gelegen regionen.
Hoe groot wordt je kruidenspiraal?
Hoe groot je kruidenspiraal wordt, kies je zelf. Dit is afhankelijk van hoeveel plaats je ter beschikking hebt natuurlijk, maar ook van hoeveel kruiden je wilt kweken en of je nog veel onderhoud wilt hebben aan je kruidenspiraal achteraf.
Kies je voor een spiraal met een diameter van ongeveer 1m20, dan heeft dat het voordeel dat je overal gemakkelijk aan kunt. Bouw je je kruidenspiraal groter, voorzie dan een manier om toch nog gemakkelijk aan het midden te kunnen. Een stapsteen bijvoorbeeld.
Een diameter van 2m50 is perfect voor wie de spiraal graag zo veel mogelijk gerust laat: een kruidenspiraal met deze diameter droogt namelijk in normale omstandigheden niet op. Kies je voor een kleinere of een grotere diameter, dan moet je je kruiden toch nog regelmatig water geven.
Je kruidenspiraal aanleggen
Maak gebruik van een passer
Als je je kruidenspiraal mooi rond wilt, kan je best in het middelpunt een stok zetten, waar je een touw aan hangt. Maak het touw net zo groot als de straal van je kruidenspiraal en hang aan het uiteinde een klein stokje. Je hebt dus eigenlijk zelf een passer gemaakt. Met die passer trek je een cirkel in de bodem. Nu heb je de buitenkant van je kruidenspiraal uitgestippeld.
De buitenste cirkel
Op die buitenste cirkel plaats je je bouwmateriaal (stenen in ons geval) zo’n 30 cm hoog. Je maakt de cirkel niet volledig rond, maar buigt op het einde af naar binnen. Zorg ervoor dat je bedden zo’n 40 cm breed zijn.
Sommige mensen kiezen ervoor om de muren van hun spiraal te dichten met cement, zodat ze zeker stevig genoeg zijn. Dat is eigenlijk niet nodig, en meer nog, het is zelfs beter om het niet te doen: in de groeven tussen de stenen vinden insecten en andere diertjes een schuilplaats én er kunnen ook plantjes tussen de stenen groeien. Dat komt de biodiversiteit alleen maar ten goede!
Bouw je kruidenspiraal verder op
Nu bouw je de volgende cirkel op. Deze moet hoger zijn dan de buitenste. Werk je met bakstenen, dan maak je deze cirkel best twee stenen hoger. Heb je een heel grote spiraal, dan is één baksteen voldoende. Zo vermijd je dat je in het midden té hoog moet werken. Gebruik je andere stenen of ander materiaal? Maak dan elke cirkel 15 à 20 cm hoger dan de vorige. Reken zelf maar even uit wat voor jouw spiraal het beste is. Probeer je hoogste cirkel minimaal 80 cm hoog te maken voor een goede waterafloop in je spiraal.
De spiraal opvullen
Staat je spiraal stevig? Dan kan je alles beginnen opvullen: onderaan vul je aan met puin, steengruis, kiezeltjes of iets dergelijks. Stenen bevatten veel kalk en heel wat kruiden houden hiervan. Bovenop het puin komt tuingrond en de hoogste zone vul je best aan met zand. Bovenop dit vulsel leg je een laag compost of humus. Geef het geheel overvloedig water.
Klaar? Wacht nog enkele dagen en dan kan je je plantjes aanplanten!
Optioneel: een vijvertje
Een vijvertje beneden aan de kruidenspiraal zorgt voor voldoende vocht én geeft je de ruimte om ook waterkers of andere waterminnende planten te kweken. Zo’n mini-vijvertje is ook een leuke badplaats voor vogels. Maar dit vijvertje is geen must voor een weelderige kruidenspiraal.
Optioneel: je kruidenspiraal pimpen
Wil je je kruidenspiraal nog pimpen? Dat kan! Je kan de buitenkant bijvoorbeeld met boomstam bedekken voor een meer natuurlijke look. Of je kan enkele gaten tussen de stenen opvullen met een mengsel van steentjes en aarde, waarin je dan plantjes laat groeien voor de sier. Vetplantjes bijvoorbeeld. Let er wel op dat je zuidkant niet volledig volgroeid raakt, anders kunnen de stenen minder warmte vasthouden. Maar je kan je kruidenspiraal ook gewoon zo laten, want de combinatie van de stenen spiraal en de verschillende kruidenplanten maakt het sowieso al een blikvanger om trots op te zijn.
Hoe bepaal je de indeling van een kruidenspiraal?
Een kruidenspiraal beplanten doe je natuurlijk niet willekeurig. De spiraalvorm zorgt er net voor dat je verschillende microklimaten creëert waar verschillende soorten kruidenplanten zich op hun plaats voelen. We bespreken een viertal zones in de kruidenspiraal en stellen ons de eenvoudige vraag: welke kruiden plant je waar?
Zone 1: bovenaan de spiraal
De mediterrane kruiden houden van zon: laurier, oregano, rozemarijn, tijm, … Ze doen het goed in droge grond. De combinatie van deze factoren zorgt dat je ze best in het hoogste deel van je kruidenspiraal plant.
Zone 2: in het midden van de spiraal
Dit deel heeft een relatief droge, maar rijke bodem. De volgende kruiden voelen zich hier opperbest: salie, koriander, basilicum, komkommerkruid, …
Zone 3: onderaan de spiraal
Onderaan de spiraal is de bodem vochtig. Perfect voor o.a. bieslook, citroenmelisse, dille, komkommerkruid, munt, peterselie, … Afhankelijk van de ligging vind je er ook schaduw- of halfschaduwplekken. Bieslook, lavas en peterselie zijn hier bijvoorbeeld wel fan van.
Zone 4: aan het vijvertje
Heb je een vijvertje aan de voet van je kruidenspiraal geïnstalleerd? De oever van dat vijvertje is ideaal voor waterkers of watermunt.
Praktijkvoorbeelden: onze eigen kruidenspiralen
Wij hebben allebei een kruidenspiraal in onze tuin. In aflevering 5 van onze podcast vertellen Carolien en gastspreker Ann-Sophie er meer over, maar hier zie je (de aanleg van) onze kruidenspiralen in beeld.
Een kruidenspiraal bouwen met bakstenen
Bij Marijke thuis lagen er nog heel veel bakstenen niets te doen. Ideaal om een kruidenspiraal mee aan te leggen! Een klusje voor Marijkes partner Ann-Sophie. Hieronder zie je de verschillende fasen van de aanleg.
Ann-Sophie vulde de kruidenspiraal onderaan met grof steenmateriaal, daar bovenop goot ze steenkapsel met kiezelsteentjes. Ze vulde dit aan met zand en aarde.
Helemaal bovenin Marijkes kruidenspiraal staat rozemarijn. Die groeit heel weelderig, waardoor het kleine plantje intussen bijna een volwaardige struik werd. Daarnaast staan oregano, een curryplant, citroenkruid (ook wel colakruid genoemd, omdat dit naar cola ruikt). Daarnaast vind je salie, citroenmelisse, tijm en verschillende muntsoorten (pepermunt, gewone munt, gembermunt, aardbeimunt, …). De munt mag hier hevig woekeren, want door een overvloed aan bakstenen is de kruidenspiraal nogal groot uitgevallen. Plaats genoeg dus! Helemaal onderaan de kruidenspiraal staan nog enkele soorten bieslook.
Een kruidenspiraal aanleggen met klinkers
Carolien had geen bakstenen op overschot, maar wel klinkers. Ze wilde ook een kruidenspiraal bouwen, maar uiteindelijk werd het meer een C-vorm. Deze C-vorm volgt wel dezelfde principes als de spiraal, waardoor ze ook een uitgebreide verzameling kruidenplanten kan huisvesten.
Bovenaan Caroliens kruidenspiraal staan tijm en mandarijnsalie. Daarnaast staan oregano en wilde marjolein. Die twee kruiden gelijken heel goed op elkaar en kan je dus perfect door elkaar gebruiken in de keuken. Dan volgt een curryplant en citroenkruid. Ooit stond er ook basilicum, maar de slakken vonden dit overheerlijk, waardoor het plantje na amper een dag al volledig aangevreten was. Voorlopig plaatst Carolien dus geen basilicum meer in haar kruidenspiraal. Onderaan staan bieslook en daslook.
Planten die echt woekeren, zoals munt en citroenmelisse, horen voor Carolien niet thuis in de kruidenspiraal. Daarvoor heeft ze een apart hoekje in de tuin, naast de spiraal.
Geef een reactie