‘Onkruid bestaat niet’, laat Marijke zich wel eens ontvallen. Veel planten die we vandaag de dag als onkruid bestempelen en het liefst zo veel mogelijk uit onze (moes)tuinen willen weren, zijn eigenlijk best voedzaam en gezond.
Toegegeven, ook wij verwijderen regelmatig onkruid van onze velden, want we willen natuurlijk ook dat onze eetbare planten voldoende water en voedingsstoffen uit de bodem kunnen halen.
Maar bepaalde onkruidsoorten omarmen we wel, al vinden we ze liefst buiten onze moestuin. Daarom willen we hier af en toe de mogelijkheden van een bepaald soort ‘onkruid’ met jullie delen. Vandaag beginnen we met de Grote Brandnetel.
Onkruid?
If you can’t beat it, eat it
Luister je liever dan dat je leest? We vertelden vanalles over de Grote Brandnetel in aflevering 4 van onze podcast. Voor de recepten die je verder op deze pagina vindt, kan je beter wel even doorscrollen.
Wat is de Grote Brandnetel?
Netels, tengels, brandnetels, netelkruid, … het zijn allemaal benamigen voor De Grote Brandnetel of de Urtica Dioica. We hebben allemaal al wel eens te maken gehad met die ene vervelende eigenschap van de brandnetel: wanneer je geprikt bent, kan je daarna nog uren last hebben van het netelige gif.
Maar brandnetels zijn veel meer dan dat onkruid waar je liefst met een boog omheen loopt. Het is een veelzijdig kruid boordevol vitaminen en mineralen: de plant bevat onder andere vitamine B1, B2, B5, C, E, K1, Foliumzuur, ijzer, calcium, carotine, fosfor, en magnesium.
Hoe ziet brandnetel eruit?
De Grote Brandnetel heeft eivormige tot langwerpige bladeren. Ze hebben gezaagde randen die bovenaan eindigen op een punt. Op de onderzijde en de randen van de bladeren staan kleine brandhaartjes. Het zijn die haartjes die bij aanraking steken en de typische ‘vernetelde’ pijn veroorzaken. Brandnetelbladeren lijken hard op die van de Dovenetel, maar die laatste plant kan je wel zonder problemen aanraken.
De stengel van de brandnetel is licht geribd, bijna rond, en bedekt met brandharen. De plant kan meer dan twee meter hoog worden, maar meestal zie je exemplaren rond de halve meter tot één meter hoog. De kleur van brandnetel is levendig groen.
Waarom vinden mensen brandnetels onkruid?
Één van de hoofdkenmerken van onkruid is dat het woekert. Dat is ook bij de Grote Brandnetel het geval. Je vindt brandnetels vooral in bermen of bosranden, maar ook op verlaten bouwplaatsen, op weides of in bossen, of gewoon in je tuin. Overal waar de bodem verstoord is, komt brandnetel graag tevoorschijn.
Brandnetels groeien vooral in stikstofrijke grond. Het maakt voor hen niet zo veel uit of de grond droog is of net heel nat. Bovendien groeit het kruid zowel op zonnige als op half beschaduwde plaatsen.
Het feit dat je het kruid niet kan plukken zonder handschoenen aan, helpt de Grote Brandnetel ook niet om een populariteitswedstrijd te winnen. Zelfs met handschoenen aan kan je een ongelukje niet altijd uitsluiten. Zo is Carolien bij het plukken van brandnetels voor brandnetelsoep, toch eens geprikt door haar handschoen heen. Schadelijk is zo’n brandnetelprik niet, maar aangenaam kan je het ook niet noemen.
Wat kan je doen als je je vernetelt?
Vernetelen kan ongelooflijk veel jeuk veroorzaken. Gelukkig bestaan er in de natuur andere soorten (on)kruid die jou kunnen helpen om die jeuk te verlichten:
- Paardenbloemen: pruts de stengel van een paardenbloem open en wrijf het sap over je verneteling.
- Smalle Weegbree: verzacht het branderige gevoel door een blaadje van de Smalle Weegbree tussen je vingers te verkreukelen tot er wat vocht vrij komt. Wrijf dan met het blaadje over de bubbeltjes op je huid.
Gelukkig beschikt de brandnetel over veel andere kwaliteiten waar we het kruid wel om kunnen bejubelen.
Wat kan je doen met brandnetels?
Brandnetels in de keuken
Brandnetels zijn eigenlijk een vergeten groente. Je kan deze groente gratis uit je tuin halen, en het leuke eraan is: brandnetels groeien al vanaf maart, vooraleer de meeste groenten in je moestuin klaar zijn voor consumptie.
Behalve voedzaam zijn brandnetels ook gezond: ze bevatten onder andere veel ijzer. Vooral in combinatie met citroen zou dit ijzer goed opgenomen worden door de mens. En brandnetel helpt blijkbaar ook om bepaalde huidproblemen te verlichten: psoriasis, acne en netelroos.
De zaden die je van de Grote Brandnetel kunt oogsten, worden zelfs omschreven als superfood! Ze zorgen voor een enorme energieboost, en ze zijn nog lekker ook! Je kan ze in je brood mengen of in een granola doen. Zaden oogsten doe je best in juli, als het zaad nog onrijp is. Wij zijn zeker van plan om het deze zomer eens zelf te proberen, maar voorlopig delen we gewoon de ervaring van een andere brandnetelliefhebber.
Je kan ook thee trekken van jonge brandnetelblaadjes, of je kan ze rauw eten. In dat geval leer je wel best hoe je ze moet rollen om niet geprikt te worden als je ze opeet! Liever geen risico lopen? Door de bladeren te koken of te stomen, vernietig je de prikkende netelhaartjes! De bereidingswijze van brandnetel kan je wat vergelijken met die van spinazie.
Hieronder vind je enkele recepten die je met brandnetels kunt klaarmaken. We delen alleen die recepten die we zelf al hebben uitgeprobeerd. Je kan bijvoorbeeld ook brandnetelchips maken of brandnetelpesto, maar dat hebben wij zelf nog niet geprobeerd.
Een recept voor brandnetelsoep
Ingrediënten:
- 100 gram brandnetel
- 1 ui
- 100 gram groenten naar keuze: wortel, venkel, …
- 1 aardappel
- 1 liter groentenbouillon
- Een beetje boter of olie
- Peper en zout
- Eventueel een scheutje room
De groente naar keuze is niet verplicht, maar onze ervaring is dat brandnetelsoep zonder extra groente nogal scherp is van smaak.
Bereiding:
- Was de brandnetel zorgvuldig.
- Schil en/of snijd de ui, knoflook, brandnetel, groenten en de aardappel.
- Bereid de groentenbouillon.
- Fruit de ui samen met de knoflook 2 minuten in wat vetstof.
- Voeg de ‘groenten naar keuze’ toe en stoof enkele minuten.
- Voeg de groentenbouillon en de aardappel toe.
- Voeg laatst ook de fijngehakte brandnetel toe.
- Laat de soep 15 tot 30 minuten koken op een zacht vuur, tot de aardappel en de groenten gaar zijn.
- Mix en breng op smaak met peper en zout.
- Voeg eventueel een scheutje room toe.
- Smakelijk!
Een recept voor brandnetelpasta
Zelf brandnetelpasta maken is eigenlijk niet zo heel veel werk en omdat je de smaak van brandnetel echt in je pasta proeft, is het zeker de moeite om eens te proberen. Het is niet alleen gezonder dan gewone pasta, maar ook smaakvoller. Je kan natuurlijk ook meerdere porties tegelijkertijd maken en de overschot van het deeg invriezen. Denk er dan op tijd aan om een bol deeg te laten ontdooien en je hebt in een handomdraai een nieuwe portie verse brandnetelpasta op je bord!
Ingrediënten:
- Een handvol brandnetel
- Een ei
- 200 à 300 gram bloem
Wij gebruikten gewone witte bloem, maar andere bloem zou in principe ook moeten lukken.
Voor het meest smakelijke resultaat gebruik je alleen de jonge blaadjes van de brandnetel. Maar je kan er ook voor kiezen om naast de bladeren ook de stengel in je recept te gebruiken.
Bereiding:
- Was de brandnetels zorgvuldig en snijd ze in stukken.
- Stoom de brandnetels ongeveer 15 minuten, tot je ziet dat ze gaar zijn.
- Hak de gestoomde brandnetels fijn, bijvoorbeeld met een blender of handmixer.
- Voeg een ei toe en roer dit onder.
- Voeg geleidelijk aan de bloem toe en kneed. Als het deeg niet meer aan je handen plakt, heb je voldoende bloem toegevoegd.
- Laat het deeg een kwartiertje rusten onder een vochtige doek.
- Rol daarna het deeg fijn open (of haal het door je pastamaker) en snijd er dunne slierten of stroken van, afhankelijk van jouw voorkeur.
- Kook de pastaslierten ongeveer 4 minuten.
- Smakelijk!
Houd je moestuin gezond met behulp van brandnetels
Ook in je moestuin kan je handig gebruik maken van brandnetels. Wij ontdekten dankzij een plantenportret over de Grote Brandnetel in het tijdschrift ‘Seizoenen’ van Velt dat je van de oudere bladeren van een brandnetelplant een zeer voedzaam aftreksel kunt maken. Gewoon de bladeren maximum 2 dagen laten trekken in water, daarna de brandnetel eruit zeven en het aftreksel over je planten spuiten. Gebruik zeker voldoende water, zodat het aftreksel niet té sterk is.
En natuurlijk kan je de bladeren ook als mulch gebruiken in je moestuin. Alleen moet je dan wel wat voorzichtig zijn als je met je blote handen in de tuin werkt, want ook uitgetrokken brandnetels kunnen vervelend prikken!
Andere toepassingen van brandnetels
Er is nog vanalles dat je met brandnetels kunt doen. Wij probeerden het zelf nog niet uit, dus delen we de links naar mensen die er meer over kunnen vertellen.
- Met de stengel van de brandnetel kan je koord maken. Goed voor je overlevingsskills als je ooit in een woud verdwaalt.
- Vroeger werd er een soort papier gemaakt van de vezels van de brandnetel. Nu wordt het nog soms gedaan als leuke activiteit met de kinderen.
Geef een reactie